Urazy kręgosłupa

Urazy kręgosłupa najczęściej zdarzają się w czasie wypadków drogowych, podczas bójek, jako rezultat upadku z wysokości i uprawiania aktywnie sportu. Jeżeli podejrzewasz uraz kręgosłupa u poszkodowanego, zastanów się również, czy nie ma urazu głowy, gdyż te dwa urazy często występują razem.

Rozpoznanie urazu kręgosłupa

Objawami uszkodzonego kręgosłupa są:

  • drętwienie, osłabienie, zaburzenia czucia w kończynach;
  • niemożność wykonania ruchu ręką lub/i nogą;
  • zniekształcenia (głowy, okolicy kręgosłupa);
  • ból szyi i pleców.

Pierwsza pomoc w przypadku podejrzenia urazu kręgosłupa:

1. Musisz unieruchomić głowę i kręgosłup szyjny.
2. Jeżeli poszkodowany jest nieprzytomny, udrożnij drogi oddechowe, kontroluj oddech i oznaki krążenia.
3. Wezwij pomoc medyczną, dzwoniąc pod numer 112 lub 999.

URAZY GŁOWY - podsumowanie

Jak rozpoznać?  Co robić? 

 

Urazy skóry głowy

  • krwawienie
1. Załóż jałowy opatrunek oraz zastosuj bezpośredni ucisk, aby kontrolować krwawienie.      
2. Utrzymuj głowę i ramiona poszkodowanego uniesione.
3. Dzwoń po medyczną pomoc pod nr 112 lub 999.

 

Pęknięcia czaszki

  • ból w miejscu urazu,
  • zniekształcenie czaszki,
  • jasny lub krwisty wyciek z uszu, nosa,
  • krwiaki wokół oczu, za uszami,
  • źrenice różnej wielkości,
  • obfite krwawienie z uszkodzonej skóry czaszki,                      
  • penetrujące rany.
1. Obserwuj oddech.
2. Opanuj krwawienie uciskając wokół ranę.
3. Unieruchom głowę i szyję.
4. Dzwoń po medyczną pomoc pod nr 112 lub 999.

 

 Urazy mózgu

  • ?bezmyślny? wyraz twarzy,
  • spowolnione odpowiedzi na pytania,
  • niezorientowanie w czasie,
  • zaburzenia mowy (niewyraźna mowa),
  • wybuch płaczu bez powodu,
  • bezkrytyczne zachowanie,
  • zachowanie nieodpowiednie do sytuacji,
  • brak możliwości liczenia od tyłu (od 10 do 1).
1. Obserwuj oddech.
2. Unieruchom głowę i szyję.
3. Kontroluj krwawienie ze skóry głowy.
4. Dzwoń po medyczną pomoc pod nr 112 lub 999.

 

URAZY OCZU

Rodzaj urazu  Co robić? 
Luźne ciało obce w oku              1. Oglądając oko poszukaj ciała obcego pod dwiema powiekami.           
2. Jeżeli widzisz je, usuń wilgotną gazą.
Penetrujący uraz oka 1. Jeżeli ciało obce jest wbite w oko, unieruchom je.
2. Dzwoń po medyczną pomoc pod nr 112 lub 999.
Obrzęk oka 1. Przyłóż lód lub opatrunek schładzający (nie bezpośrednio na gałkę oczną).
2. Jeżeli wystąpią zaburzenia widzenia, dzwoń po medyczną pomoc pod nr 112 lub 999.       
Wytrzeszcz oka (gałka oczna poza obrębem oczodołu)   1. Przykryj delikatnie jałowym wilgotnym kompresem.
2. Nie wkładaj oka do oczodołu.
3. Dzwoń po medyczną pomoc pod nr 112 lub 999.
Rana cięta oka lub powieki 1. Nie uciskaj, jeżeli gałka oczna jest przecięta.
2. Lekki ucisk zastosuj poprzez jałowy opatrunek, jeżeli przecięta jest powieka.
3. Dzwoń po medyczną pomoc pod nr 112 lub 999.
Chemiczne urazy oka 1. Płucz ciepłą wodą od kącika oka na zewnątrz przez ok. 20 min.
2. Dzwoń po pomoc medyczną pod nr 112 lub 999.
Oparzenia świetlne oka 1. Przykryj oczy zimnym, wilgotnym, jałowym opatrunkiem.
2. Dzwoń po pomoc medyczną pod nr 112 lub 999.

 

URAZY NOSA

Rodzaj urazu  Co robić? 
Krwawienie z nosa 1. Posadź poszkodowanego z głową pochyloną do przodu.                    
2. Uciśnij miękkie części nosa 5 razy po 10 min.
3. Dzwoń po pomoc, jeżeli:
  • krwawienie nie ustępuje,
  • krew ścieka po tylnej ścianie gardła,
  • krwawienie jest spowodowane złamaniem nosa.
Złamanie nosa
  • ból, skrzywienie nosa, obrzęk
  • krwawienie, trudności w oddychaniu nosem                          
1. Opatrz krwawienie.
2. Zrób okład z lodu lub opatrunek schładzający na 15 min.
3. Dzwoń po pomoc medyczną pod nr 112 lub 999.

 

URAZY JAMY USTNEJ

Rodzaj urazu  Co robić? 
Przygryzienie wargi, języka                                                              1. Bezpośredni ucisk.
2. Okład z lodu lub opatrunku schładzającego.                                                    
Wybicie zęba 1. Opanuj krwawienie.
2. Włóż jałowy opatrunek w miejsce po zębie.
3. Umieść ząb w ślinie lub mleku.
4. Udaj się do stomatologa.
Ból zęba 1. Popłucz jamę ustną ciepłą wodą.
2. Użyj nici dentystycznej.
3. Podaj środki przeciwbólowe.
4. Udaj się do stomatologa.

 

URAZY KRĘGOSŁUPA

Jak rozpoznać?  Co robić? 
  • drętwienie, osłabienie, zaburzenia czucia w kończynach,
  • niemożność wykonania ruchu ręką lub/i nogą,
  • zniekształcenia (głowy, okolicy kręgosłupa),
  • ból szyi i pleców.
1. Unieruchom głowę i kręgosłup szyjny.
2. Gdy poszkodowany jest nieprzytomny, dzwoń po medyczną pomoc pod nr 112 lub 999.

 

POJĘCIA KLUCZOWE

  • Uszkodzenie czaszki - złamanie kości czaszki.
  • Wewnętrzne krwawienie z nosa - wypływ krwi z tylnej części nosa do gardła.
  • Wstrząśnienie mózgu - czasowa dysfunkcja aktywności mózgu spowodowana urazem.
  • Zewnętrzne krwawienie z nosa - wypływ krwi z przedniej części nosa.

URAZY OCZU

Urazy oczu zdarzają się często w grach sportowych i mogą spowodować dożywotnie kalectwo, gdyż poszkodowanemu grozi utrata wzroku. Kiedy masz wątpliwości w przypadku urazu oczu, udaj się niezwłocznie po pomoc medyczną.

Ciało obce w oku

Nawet drobne zanieczyszczenia typu ziarenka piasku, nasiona, opiłki mogą dostać się do oczu i spowodować duże podrażnienia, a nawet uszkodzenia. Czynności, jakie należy podjąć, aby usunąć takie ciało obce:
1. Nałożyć powiekę górną na dolną; w ten sposób, przez mechaniczne przesuwanie, można odkleić przedmiot od wewnętrznej strony powieki.
2. Trzymając powiekę, otwierać oko, łagodnie płukać ciepłą wodą.
3. Jeżeli ciało obce znajduje się pod dolną powieką, należy ją łagodnie odciągnąć i rogiem sterylnego gazika lub czystej chusteczki do nosa starać się wysunąć je na zewnątrz.



Urazy penetrujące oka

Urazy penetrujące są skutkiem działania ostrego przedmiotu na gałkę oczną, którą uszkadzają, pozostając w niej.
Postępowanie w przypadku penetrującego urazu oka:
1. Unieruchomienie wbitych przedmiotów za pomocą jałowych kompresów lub gazy.
2. Zdrowe oko powinno być zamknięte.
3. Wykonanie telefonu po pomoc medyczną pod numer 112 lub 999.

UWAGA!

Nie płukać oka wodą!
Nie należy usuwać wbitych przedmiotów , które utknęły w oku.
Nie należy naciskać na uszkodzoną gałkę oczną lub ruszać wbitego ciała obcego.                                                                                                    


Obrzęk gałki ocznej

Obrzęk gałki ocznej może przybierać różne kolory: od sino-popielatego przez fioletowy do żółto-zielonego.
Oprócz zmian kolorystycznych dochodzi do obrzęku powieki.
Postępowanie w przypadku obrzęku gałki ocznej
1. Przyłóż lód lub opatrunek schładzający na ok.15-20 min.; spowoduje to zmniejszenie bólu i obrzęku. Nie przykładaj lodu lub opatrunku schładzającego bezpośrednio na gałkę oczną i nie naciskaj jej.
2. Poszukaj pomocy medycznej, jeżeli jest silny ból, zaburzenia widzenia.

Pierwsza pomoc
1. Uszkodzoną gałkę oczną przykryj jałowym kompresem lub gazą, ale nie stosuj ucisku.
2. Zabezpiecz opatrunek papierowym kapturkiem przyklejając go plastrem do skóry.
3. Zdrowe oko powinno pozostać zamknięte.
4. Zadzwoń po pomoc medyczną 112 lub 999.

Rany cięte oka

Rany cięte oka wymagają bardzo delikatnego postępowania, aby przywrócić prawidłowy wygląd i funkcjonowanie gałki ocznej.

Pierwsza pomoc
1. Jeżeli gałka oczna jest przecięta, nie wolno stosować ucisku.
2. Jeżeli jest przecięta jedynie powieka, zastosować opatrunek z

Chemiczne urazy gałki ocznej

Oparzenia chemiczne oka są zwykle spowodowane kwasami lub zasadami. W takich przypadkach wymagana jest natychmiastowa pomoc, ponieważ nieodwracalne uszkodzenia gałki ocznej pojawiają się bardzo szybko (często po kilkunastu sekundach) i doprowadzają do trwałej utraty wzroku.

Pierwsza pomoc
1. Otworzyć szeroko oko i spłukiwać ciepłą wodą przez ok. 20 min. strumieniem ciągłym i delikatnym. Oko należy przepłukiwać od strony nosa na zewnątrz, aby usuwany związek chemiczny nie wpłynął do drugiego oka.
2. Załóż luźny jałowy opatrunek.
3. Dzwoń po pomoc medyczną pod numer 112 lub 999.

Oparzenia oka światłem

Oparzenia oka światłem są najczęściej rezultatem patrzenia bezpośrednio w strumień światła ultrafioletowego lub długiego patrzenia na śnieg w jasny słoneczny dzień. Ból pojawia się po kilku godzinach po wydarzeniu.

Pierwsza pomoc
1. Przykryj oczy wilgotnym, jałowym, chłodnym opatrunkiem. Nie wolno pozwalać poszkodowanemu na pocieranie uszkodzonego oka.
2. Udaj się po pomoc medyczną.


URAZY NOSA

Urazy nosa najczęściej zdarzają się podczas bójek, uprawiania aktywnie sportu, w wypadkach rowerowych.

Krwawienie z nosa

Krwawienie z nosa może wystąpić na skutek uderzenia, kichnięcia, pociągania nim lub wydmuchiwania go.
Rozróżniamy dwa typy krwawienia z nosa:

  • krwawienie zewnętrzne;
  • krwawienie wewnętrzne.

 

Krwawienie zewnętrzne występuje w 90% urazów, a udzielenie pierwszej pomocy jest proste. Krwawienie wewnętrzne stanowi pozostałe 10% przypadków; krew masywnie spływa tylną ścianą gardła do wewnątrz i jest to bardzo poważne krwawienie wymagające pomocy medycznej.

Pierwsza pomoc w przypadku krwawienia z nosa:

1. Posadź poszkodowanego z głową pochyloną do przodu.
2. Zaciśnij palcami skrzydełka nosa i trzymaj tak przez 10-15 min.
3. Wezwij pomoc medyczną jeżeli:

  • nie możesz opanować krwawienia;
  • podejrzewasz krwawienie wewnętrzne,;
  • poszkodowany ma wysokie ciśnienie;
  • poszkodowany przyjmuje leki przeciwzakrzepowe lub duże dawki polopiryny (aspiryny);
  • krwawienie występuje po urazie nosa i podejrzewasz jego złamanie.

Złamanie nosa

Do objawów złamanego nosa należą:

  • ból, obrzęk, skrzywiony nos;
  • krwawienie i trudność w oddychaniu przez nos;
  • krwiak wokół oczu pojawiający się 1-2 dni po urazie.

Pierwsza pomoc w przypadku złamania nosa:

1. Opanuj krwawienie z nosa.
2. Przyłóż okład z lodu lub lód na ok. 15 min. (nie prostuj nosa).
3. Dzwoń po pomoc medyczną pod nr 112 lub 999.

USZKODZENIA JAMY USTNEJ

Do uszkodzeń jamy ustnej zaliczamy: uszkodzenia warg, zębów, języka. Urazy te powodują silny ból i niepokój u poszkodowanego.

Przygryziona warga lub język

W trakcie napadu padaczki, urazu często dochodzi do przygryzienia wargi lub języka.Pierwsza pomoc w przypadku przygryzienia wargi lub języka:
1. Zastosuj mocny bezpośredni ucisk.
2. Zastosuj opatrunek schładzający lub okład z lodu.
3. Gdy nie opanujesz krwawienia, dzwoń po medyczną pomoc pod nr 112 lub 999.

Wybicie zęba

Wybicie zęba jest przypadkiem stomatologicznym i wymaga interwencji stomatologa. Zwykle masz 30 min. na dowiezienie poszkodowanego do gabinetu stomatologicznego, aby udało się reimplantować wybity ząb. Wybity ząb należy znaleźć i chronić przed wyschnięciem, zanurzając w soli fizjologicznej.

Pierwsza pomoc w przypadku wybitego zęba należy:
1. Przepłukać jamę ustną (ciepłą wodą), następnie w miejscu wybitego zęba umieścić jałowy kompres, zagryzając go. Uciskając pusty zębodół, opanowujesz krwawienie.
2. Znaleźć ząb, przytrzymać go za koronę, nie za korzeń.
3. Natychmiast zawieźć poszkodowanego do stomatologa, a jeżeli występują ciężkie obrażenia, dzwonić po
pomoc medyczną pod numer 112 lub 999.
4. Wybity ząb powinien być trzymany w wilgotnym środowisku:

  • jeżeli poszkodowany jest dorosły i jest przytomny, ząb umieść pomiędzy dolnym dziąsłem a wargą udać się do stomatologa;
  • jeżeli nie można umieścić zęba w jamie ustnej poszkodowanego, należy go wypluć do kubeczka - powinniśmy go umieścić w ślinie.

Ból zęba

Bóle zębów mogą mieć bardzo duże nasilenie i powodować bóle głowy, gorączkę, bezsenność.

Pierwsza pomoc w przypadku bólu zęba:
1. Przepłucz usta ciepłą wodą, aby je oczyścić.
2. Użyj nici stomatologicznej do usunięcia resztek pokarmu.
3. Podaj leki przeciwbólowe (aspirynę, ibuprofen, paracetamol).
4. Udaj się do stomatologa.

 

Wszelkie urazy głowy są potencjalnie niebezpieczne.Zlekceważenie nawet małego urazu głowy może być niebezpieczne dla życia poszkodowanego. Wśród urazów głowy rozróżniamy: urazy skóry, pęknięcia czaszki i urazy mózgu. Urazy kręgosłupa mogą występować łącznie z urazami głowy.

Urazy skóry głowy

Czaszka jest bardzo bogato ukrwiona, w związku z tym nawet małe urazy powodują bardzo obfite krwawienie. Naczynia krwionośne czaszki zaopatrują w krew mózg.

Postępowanie w przypadku urazów głowy

Środki ostrożności w przypadku urazów głowy:

1. Nałożyć sterylny opatrunek i, stosując ucisk, kontrolować krwawienie.
2. Ramiona poszkodowanego zawsze trzymać lekko uniesione w celu lepszej kontroli krwawienia (jeżeli nie podejrzewasz urazu kręgosłupa).
3. Niezwłocznie wezwij pomoc medyczną.

Pęknięcia czaszki

Działanie dużej siły na czaszkę może spowodować jej pęknięcie.

Występują następujące objawy pęknięcia czaszki:

  • ból w miejscu urazu;- uszkodzona skóra; - wyciek jasnego lub krwawego płynu z uszu lub nosa;
  • guz w okolicy czołowej, potylicznej czy skroniowej, który pojawił się w kilka godzin po urazie;
  • zmiana wielkości źrenic (poszerzone, nieaktywne na światło);
  • bardzo duże krwawienie;
  • uraz penetrujący (np. pocisk czy wbity obiekt).

Postępowanie w przypadku pęknięcia czaszki

Środki ostrożności w przypadku pęknięcia czaszki:

1. Kontroluj oddychanie, sprawdzaj regularnie stan poszkodowanego.
2. Obserwuj krwawienie, miejsce urazu zaopatrz jałowym opatrunkiem; jeżeli zajdzie potrzeba, zastosuj ucisk na
krawędzie rany, nie uciskaj bezpośrednio rany!
3. Staraj się unieruchomić głowę i kręgosłup szyjny.
4. Wezwij pomoc medyczną.

UWAGA

Nie wolno ruszać przedmiotu wbitego w czaszkę. Staraj się unieruchomić go opatrunkiem. Jeżeli podejrzewasz pęknięcie czaszki, nie wolno oczyszczać rany czaszki płukaniem, ponieważ płyn (np. woda) może spowodować wniknięcie bakterii w głąb mózgu i infekcję. Nie blokuj wycieku płynu z uszu, nosa. Blokada wycieku płynu z nosa, uszu może spowodować wzrost ciśnienia śródczaszkowego. Nie unoś nóg poszkodowanego, gdyż to może spowodować wzrost ciśnienia śródczaszkowego.

 


Wstrząśnienie mózgu

Wstrząśnienie mózgu może być spowodowane np. uderzeniem i powoduje zakłócenie pracy mózgu. Najczęściej przebiega łagodnie, ludzie odzyskują pełną sprawność w krótkim czasie. Wstrząśnienie mózgu nie powoduje krwawienia pod pokrywami czaszki, ale obrzęk mózgu.
Objawy wstrząśnienia mózgu:

  • upośledzona mimika twarzy;
  • spowolnienie w odpowiadaniu na pytania;
  • zaburzenie pamięci (niepamięć wsteczna ostatnich godzin, dni);
  • niewyraźna mowa;
  • brak umiejętności przejścia po linii prostej;
  • reakcja krzykiem bez uchwytnej przyczyny;
  • skargi na zawroty głowy, nudności, ból głowy;
  • brak możliwości wymienienia miesięcy, dni tygodnia, cyfr w odwrotnej kolejności.

Postępowanie i opieka nad poszkodowanym z podejrzeniem wstrząśnienia mózgu

1. Obserwuj oddychanie, sprawdzaj regularnie stan poszkodowanego.
2. Staraj się unieruchomić głowę i kręgosłup szyjny.
3. Kontroluj krwawienie, załóż opatrunek, zastosuj ucisk. Jeżeli podejrzewasz pęknięcie czaszki, stosuj ucisk wokół rany, a nie bezpośrednio na miejsce uszkodzenia.
4. Jeżeli występują wymioty, ułóż poszkodowanego w pozycji bocznej bezpiecznej, udrażniaj drogi oddechowe, głowę i kręgosłup szyjny utrzymuj w linii ciała.
5. Wezwij pomoc medyczną.

Pęknięcie czaszki i wstrząśnienie mózgu - postępowanie

  • obserwuj oddychanie, sprawdzaj regularnie stan poszkodowanego
  • staraj się unieruchomić głowę i kręgosłup szyjny
  • kontroluj krwawienie, załóż opatrunek, zastosuj ucisk. Jeżeli podejrzewasz złamanie czaszki, stosuj ucisk wokół rany, a nie bezpośrednio na miejsce uszkodzenia
  • wezwij wykwalifikowaną pomoc medyczną

Rany głowy - postępowanie

  • nałóż jałowy opatrunek i zastosuj ucisk
  • lekko unieś głowę poszkodowanego, jeżeli nie podejrzewasz urazu kręgosłupa szyjnego
  • wezwij wykwalifikowaną pomoc medyczną

 

ZAPAMIĘTAJ

Zwróć się o pomoc medyczną, jeżeli w ciągu 48 godz. od urazu wystąpią niepokojące objawy, które mogą być spowodowane obrzękiem mózgu: - ból głowy (ostry i ciągły ból głowy trwający 1-2 dni);
- nudności, wymioty (nudności, które pojawiły się w krótkim czasie po urazie oraz wymioty, które wystąpiły więcej niż jeden raz);
- senność, dezorientacja;
- zaburzenia widzenia (podwójne widzenie, nieprawidłowe wodzenie wzrokiem, nierówne źrenice);
- mowa (niewyraźna lub słowotok);
- drgawki.