Kolejność czynności, jakie musisz wykonać w zależności od podejrzewanego urazu:

URAZY KOŚCI SKRĘCENIA, ZWICHNIĘCIA URAZY MIĘŚNI
  • odsłoń i zbadaj lokalizację uszkodzenia
  • zabezpiecz opatrunkiem rany
  • załóż unieruchomienie w miejscu urazu
  • zastosuj okład z lodu lub opatrunku schładzającego          
  • udaj się po pomoc medyczną
  • odsłoń i zbadaj lokalizację uszkodzenia
  • załóż unieruchomienie w miejscu urazu
  • zastosuj okład z lodu lub opatrunku schładzającego                
  • udaj się po pomoc medyczną
  • pozostaw w spoczynku miejsce urazu
  • zastosuj okład z lodu lub opatrunku schładzającego na uszkodzone mięśnie
  • zastosuj opatrunek uciskowy

 

Urazy kości

RODZAJE I ROZPOZNANIE CO ROBIĆ?
Złamania
  • deformacja, rana, nadwrażliwość, obrzęk                               
  • niemożność wykonywania normalnych ruchów
  • uczucie zgrzytania
  • poszkodowany odczuwa przeskakiwanie kości
1. Odsłoń i zbadaj miejsce urazu.
2. Opatrz opatrunkiem otwarte rany.
3. Załóż unieruchomienie.
4. Zastosuj okład z lodu lub opatrunku schładzającego.
5. Dzwoń po pomoc medyczną pod nr 112 lub 999 wtedy, jeżeli jest otwarte złamanie lub gdy uszkodzone są duże kości oraz kiedy transport w celu uzyskania medycznej pomocy jest trudny albo pogarszałby stan poszkodowanego.

 

Urazy stawów

 

RODZAJE I ROZPOZNANIE CO ROBIĆ?
Skręcenie, zwichnięcie
  • zniekształcenie
  • ból
  • obrzęk
  • nieprawidłowy wygląd w porównaniu ze zdrowym stawem  
 Skręcenie
1. Poszkodowanego pozostaw w spoczynku.
2. Zastosuj zimny okład.
3. Wykonaj opatrunek bandażem elastycznym.
4. Unieś kończynę w górę.

Zwichnięcie
1. Odsłoń i zbadaj miejsce urazu.
2. Załóż unieruchomienie
3. Zastosuj okład z lodu lub opatrunek schładzający.                                     
4. Udaj się po pomoc medyczną.

 

Urazy mięśni

RODZAJE I ROZPOZNANIE CO ROBIĆ?
Nadwyrężenie
  • ostry ból
  • nadwrażliwość
  • osłabienie i ograniczenie funkcji
  • sztywność i ból mięśni w miejscu uszkodzenia            
1. Poszkodowanego pozostaw w spoczynku.
2. Przyłóż zimny okład.
3. Wykonaj opatrunek bandażem elastycznym.
4. Unieś nadwyrężoną kończynę.
Uszkodzenie
  • ból i nadwrażliwość
  • obrzęk
  • siniak
1. Poszkodowanego pozostaw w spoczynku.
2. Przyłóż zimny okład.
3. Wykonaj opatrunek bandażem elastycznym.
4. Unieś nadwyrężoną kończynę.
Skurcz
  • niekontrolowany wzrost napięcia
  • ból
  • osłabienie lub ograniczenie funkcji
1. Wyprostowanie kończyny oraz/i zastosowanie bezpośredniego ucisku na skurczony mięsień.

 

Pojęcia kluczowe

  • Nadwyrężenie - nadmierne rozciągnięcie mięśnia.
  • Skręcenie - zerwanie więzadeł stawu.
  • Skurcz - niekontrolowany wzrost napięcia mięśnia.
  • Stłuczenie - siniak, w czasie urazu dochodzi do uszkodzenia naczyń bez przerwania ciągłości skóry.
  • Unieruchomienie - stabilizacja urazów kości, stawów.
  • Złamanie - przerwanie ciągłości kości.
  • Złamanie otwarte - widoczna jest rana, widoczne są odłamki kości przebijające skórę.
  • Złamanie zamknięte - nie ma rany natomiast jest uszkodzenie kości.

Urazy mięśni

Urazy mięśni powstają, kiedy gwałtownie wzrasta napięcie mięśnia; najczęściej dzieje się to podczas gwałtownego podnoszenia ciężkiego przedmiotu. Urazy mięśni mogą powstawać również z powodu uderzenia w mięsień. Także skurcz mięśni może doprowadzić do niekontrolowanego wzrostu napięcia i tym samym do urazu.

Objawami nadwyrężenia mięśni są:

  • ostry ból,
  • nadwrażliwość przy delikatnym dotyku,
  • przy prostowaniu uczucie bólu,
  • osłabienie i upośledzenie funkcji,
  • sztywność, ból w miejscu urazu.

Objawy uszkodzenia mięśni, to:

  • ból, nadwrażliwość, tkliwość,
  • obrzęk,
  • siniak pojawiający się zwykle w kilka godzin po urazie.

Objawy skurczu mięśni, to:

  • niekontrolowany wzrost napięcia,
  • ból,
  • ograniczenie lub uniemożliwienie ruchu.

Pierwsza pomoc

Pierwsza pomoc w przypadku urazów mięśni polega na pozostaniu w spoczynku, zastosowaniu okładu z lodu lub opatrunku schładzającego.
Pierwsza pomoc w przypadku skurczu polega na rozciąganiu lub stosowaniu ucisku w miejscu uszkodzenia.

Urazy stawów

Skręcenie jest najczęstszym urazem. Jest to uszkodzenie więzadeł i otaczających staw tkanek spowodowane gwałtownym rozciągnięciem lub wykręceniem. Próby poruszania powodują narastający ból. Skręcenie może dotyczyć stawu skokowego, nadgarstka, kolana.
Zwichnięcie jest poważnym i rzadziej spotykanym urazem. Jest to uszkodzenie, w którym dochodzi do chwilowej bądź trwałej utraty kontaktu powierzchni stawowych, przemieszczenia kości w torebce stawowej lub całkowitego wyciągnięcia z niej kości. Zwichnięciu może towarzyszyć uszkodzenie struktur wewnątrz-stawowych oraz naciągnięcie bądź rozerwanie torebki stawowej. Najczęściej uraz obejmuje staw barkowy, skokowy, kolanowy, biodrowy, stawy paliczkowe.

Rozpoznawanie urazów stawów

Objawy skręcenia i zwichnięcia przypominają objawy złamania i są to:

  • ból,
  • obrzęk,
  • nieprawidłowy wygląd w porównaniu z nieuszkodzonym stawem.

Głównym objawem urazu stawu jest jego zniekształcenie. Wygląd jest nieprawidłowy w stosunku do nieuszkodzonego stawu.

Pierwsza pomoc

W urazach stawów postępowanie powinno być następujące:
1. Jeżeli podejrzewasz uraz stawu, zastosuj unieruchomienie, zwłaszcza
2. Poszkodowanego pozostaw w spoczynku.
3. Zastosuj zimny okład.
4. Zastosuj opatrunek z bandaża elastycznego.
5. Unieś kończynę w górę.
6. Wezwij pomoc medyczną, dzwoniąc pod numer 112 lub 999, jeżeli uszkodzone są duże stawy oraz kiedy transport w celu uzyskania pomocy medycznej jest trudny albo pogarszałby stan poszkodowanego.

Spoczynek:

Urazy stawów leczą się szybciej, jeżeli poszkodowany pozostaje w spoczynku. Oznacza to, że nie należy używać uszkodzonej kończyny. Ruch powoduje zwiększenie przepływu krwi przez uszkodzone części, co jest przyczyną zwiększenia obrzęku.

Zimne okłady:

W miejscu urazu należy zastosować okład z lodu lub opatrunek schładzający przez ok. 20- 30 min. Czynność tę należy powtarzać co 2-3 godzin przez pierwsze 24 godziny. Zimno zmniejsza przepływ krwi przez uszkodzone miejsce, co powoduje zmniejszenie obrzęku i ograniczenie rozwoju stanu zapalnego, redukcję bólu oraz rozluźnia mięśnie. Aby móc zastosować lód czy opatrunek schładzający, miejsce urazu należy przykryć gazą, dodatkowo pojemnik z lodem owinąć gazą i przyłożyć w miejscu urazu, można go lekko przybandażować bandażem elastycznym.

Ucisk

Ucisk zmniejsza wewnętrzne krwawienie oraz obrzęk. Oprócz okładu z lodu, należy stosować bandaż elastyczny. Opatrunek uciskający z bandaża elastycznego rozpoczynamy zakładać kilka centymetrów poniżej urazu i okrężnymi ruchami bandażujemy w górę, zmieniając ucisk w ten sposób aby mniejszy był poniżej urazu, największy w miejscu urazu i luźno bandażujemy powyżej. Aby uzyskać prawidłowy ucisk, należy bandaż elastyczny rozciągnąć do jego
1/3 maksymalnej długości. Palce należy zostawić niezabandażowane, aby móc obserwować zmiany. Blada skóra, ból, obrzęk są oznakami, że został zastosowany zbyt duży ucisk. Jeżeli zauważysz wymienione oznaki, niezwłocznie rozluźnij opatrunek, poczekaj, aż opisane objawy ustąpią i załóż ponownie opatrunek luźniej. Poszkodowany powinien mieć założony opatrunek elastyczny przez 18 do 24 godzin. Na noc można rozluźnić opaskę elastyczną, ale nie należy jej zdejmować.

Uniesienie:

Uniesienie uszkodzonego miejsca w połączeniu z zimnym okładem i uciskiem powoduje zmniejszony przepływ krwi, a tym samym mniejszy obrzęk. Najlepiej unieść kończynę powyżej poziomu serca w ciągu pierwszych 24 godzin.
Jeżeli podejrzewasz złamanie, nie unoś kończyny, unieruchom ją szyną.

 

ZAPAMIĘTAJ

Nie należy stosować opatrunku schładzającego i lodu jednorazowo dłużej niż przez 30 min., gdyż może nastąpić odmrożenie lub uszkodzenie nerwów. Nie należy też zbyt wcześnie usuwać okładu z lodu (najczęstszy błąd!), gdyż następuje wówczas gwałtowny wzrost przepływu krwi, co skutkuje narastaniem obrzęku i zwiększeniem bólu.

Urazy kości

Złamanie kości oznacza przerwanie jej ciągłości, powstanie w niej szczeliny. Rozróżniamy dwa rodzaje złamań:

  • złamanie zamknięte, gdy zachowana jest ciągłość skóry, natomiast jest uszkodzenie kości,
  • złamanie otwarte, gdy jest widoczna rana , widoczne są odłamki kości, przebijające się przez skórę.

Rozpoznawanie urazów kości

Stwierdzenie, czy kość jest złamana, może być bardzo trudne. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości, opatruj uraz tak, jakby kości były złamane. Jeżeli zauważysz deformację, otwartą ranę z widoczną kością, obrzęk, miękkość - myśl o złamaniu, ponieważ są to jego objawy.

  • Deformacja jest objawem złamania. Zawsze porównuj kończynę uszkodzoną z nieuszkodzoną.
  • Otwarta rana z widocznymi odłamkami kości jest objawem złamania.
  • Nadwrażliwość i ból w miejscu urazu są objawami złamania. Poszkodowany zwykle sam wskazuje miejsce bólu, ale ból może się również pojawić dopiero przy ucisku.
  • W miejscu urazu jest zawsze obrzęk.

Pierwsza pomoc w przypadku złamania kości:

1. Odsłoń i obejrzyj uszkodzone miejsce:

  • zwracaj uwagę na deformację, otwarte rany, nadwrażliwość, obrzęk,
  • dotykając zbadaj miejsce urazu (deformacji), delikatnie poruszaj,
  • poszkodowanemu zadaj pytanie o ból, porównaj uszkodzoną kończynę z nieuszkodzoną.

2. Unieruchom uszkodzone części, staraj się, aby nie uległy przemieszczeniu:

  • zachowaj ostrożność,
  • możesz unieruchomić uszkodzoną kończynę swoimi dłońmi, do czasu przybycia wezwanej pomocy medycznej,
  • jeżeli przyjazd pomocy medycznej będzie opóźniony, lub jeżeli sam będziesz wiózł poszkodowanego do punktu pomocy medycznej, miejsce urazu unieruchom szyną.

3. Jeżeli złamanie jest otwarte, nie należy przyciskać wystających fragmentów kości. Nałożyć jałową gazę na ranę i odłamki kości. Następnie przybandażować ją, nie uciskając. Bandaż spowoduje unieruchomienie kości.

4. Przyłożenie lodu, opatrunku schładzającego spowoduje zmniejszenie obrzęku i bólu.
5. Dzwoń po pomoc medyczną pod nr 112 lub 999 zawsze, jeżeli jest otwarte złamanie lub gdy uszkodzone są duże kości oraz kiedy transport w celu uzyskania medycznej pomocy jest trudny albo pogorszyłby stan poszkodowanego.

Unieruchomienie

Unieruchomienie i pomoc poszkodowanemu ma na celu:

  • zmniejszenie bólu,
  • zapobieganie dalszemu krwawieniu, uszkodzeniu mięśni i nerwów,
  • zapobieganie, aby zamknięte złamanie nie stało się złamaniem otwartym,
  • zmniejszenie krwawienia i obrzęku.

Typy unieruchomień

Unieruchomienie ma zapobiegać przemieszczeniu kości. Opatrunek unieruchamiający wykonujemy z gotowych służących do tego celu materiałów (np. z szyny Kramera czy z szyny Sam splint). Można go również zaimprowizować, używając np. deseczki, zwiniętych w rulon gazet itp. Brak profesjonalnego sprzętu nie może powodować zaniechania unieruchomienia!
Unieruchomienie powinno być dopasowane do uszkodzonej kończyny. Długość unieruchomienia musi sięgać stawu powyżej i poniżej. Unieruchomienie poduszką, czy złożonym kocem, możemy zastosować przy złamanym stawie, do którego trudno jest dopasować sztywny materiał. Unieruchomienie anatomiczne, to połączenie uszkodzonej części ze zdrową, np. 2 palców.


Wskazówki do unieruchomienia

Podczas wykonywania unieruchomienia ważna jest kolejność czynności:

1. Jeżeli jest rana, nałóż na nią jałową gazę i lekko przybandażuj przed zastosowaniem unieruchomienia.
2. Unieruchomienie stosuj tylko wtedy, jeżeli nie spowoduje ono większego bólu u poszkodowanego.
3. Unieruchomienie uszkodzonego miejsca wykonaj tak, aby nie zmieniać pozycji w stosunku do zastanej.
4. Unieruchomienie zakładaj tak, aby zawsze obejmowało staw powyżej i poniżej uszkodzenia.
5. Po unieruchomieniu unieś urażoną kończynę w górę.
6. Zastosuj okład z lodu lub schładzający opatrunek.

Unieruchomienie przedramienia kończyny górnej z wykorzystaniem możliwości anatomicznych:

1. Weź chustę trójkątną, aby zrobić unieruchomienie przez podparcie przedramienia.
2. Zwiąż końce chusty trójkątnej na szyi i łokciu.
3. Unieruchom przedramię w chuście trójkątnej, przywiązując je bandażem do tułowia.

Unieruchomienie przedramienia kończyny górnej z wykorzystaniem sztywnego przedmiotu:

1. Umieść unieruchomienie sztywne pod urażone przedramię tak, aby pozostało ono w pozycji zastanej. Włóż rolkę bandaża do dłoni poszkodowanego.
2. W celu unieruchomienia całość przybandażuj.
3. Używając chusty trójkątnej, utwórz podparcie dla unieruchomionej kończyny.
4. Zawiąż koniec chusty trójkątnej w celu lepszej ochrony.
5. Całość, unosząc, przymocuj do tułowia bandażem lub chustą trójkątną.

Unieruchomienie przedramienia kończyny górnej z wykorzystaniem przedmiotów miękkich:

1. Włóż uszkodzoną kończynę w złożony owinięty gazą koc (ręcznik, poduszkę).
2. Całość przybandażuj.
3. Używając chusty trójkątnej, utwórz podparcie dla unieruchomionej kończyny.
4. Zawiąż koniec chusty trójkątnej w celu lepszej ochrony.
5. Całość, unosząc, przymocuj do tułowia bandażem lub chustą trójkątną.
Zasady unieruchamiania kończyny dolnej są takie same jak kończyny górnej.

Unieruchomienie stawu skokowego.

Jeżeli poszkodowany musi być dłużej przewożony, można mu unieruchomić staw skokowy związując razem nogi.